Na een aantal jaren als voorzitter neemt Erik Faber afscheid van RIVUS. Hij kijkt met trots terug op een periode waarin de samenwerking tussen de aangesloten gemeenten verder is versterkt en het bestuur nadrukkelijker zijn rol heeft opgepakt.

“Toen ik begon, merkte ik dat bestuurders nauwelijks betrokken waren bij de bestuurlijke keuzes binnen RIVUS,” vertelt Erik. “Juist bij belangrijke vraagstukken zaten we niet altijd aan tafel. Een van de belangrijkste veranderingen tijdens mijn voorzitterschap is dat we die betrokkenheid weer hebben teruggebracht.”

Aanpassing governance RIVUS

Een belangrijke stap daarin was de aanpassing van de governance. De leidinggevenden kregen een andere positie binnen het samenwerkingsverband en vervullen sindsdien een adviserende rol, waarin ze ook verantwoordelijkheid dragen voor capaciteit en middelen. “Daardoor is de rolverdeling duidelijker geworden en kunnen bestuurders zich weer richten op de bestuurlijke afwegingen waarvoor zij verantwoordelijk zijn.”

Naast deze bestuurlijke veranderingen noemt Erik ook de gezamenlijke stimuleringsregeling als een belangrijke ontwikkeling. Tegelijkertijd ziet hij daarin nog een belangrijke uitdaging voor de toekomst. “Samenwerken betekent niet alleen halen, maar ook brengen. Iedere gemeente heeft eigen wensen en belangen, maar uiteindelijk moet je keuzes maken in het belang van de regio. We zijn geen Europese Unie waarin iedereen overal een uitzondering op kan krijgen. Soms moet je gewoon gezamenlijk besluiten: dit is de richting die we opgaan.”

Terugkijkend is Erik tevreden over wat er is bereikt. De governance is vernieuwd, verschillende projecten zijn succesvol afgerond en er ligt een stevige basis voor de toekomst. Wel noemt hij de wisselingen van programmamanagers als een gemiste kans. “We hebben in mijn periode meerdere programmamanagers gehad. Gelukkig is er nu weer stabiliteit. Het zou goed zijn als er in de toekomst voldoende capaciteit beschikbaar is, zodat de programmamanager de ruimte krijgt om het samenwerkingsverband echt verder te ontwikkelen.”

Gezamenlijke opgave steeds belangrijker

Wat Erik vooral is bijgebleven, is hoe de gezamenlijke opgave steeds belangrijker wordt. Door klimaatverandering worden vraagstukken rondom waterbeheer complexer en duidelijker gemeentegrens-overstijgend. “Ik zie dat de neuzen steeds meer dezelfde kant op staan. Het gaat niet meer alleen om de uitvoering, maar ook om het maken van gezamenlijke beleidskeuzes aan de voorkant. Dat is een mooie ontwikkeling.”

Hij ziet daarom een positieve toekomst. Volgens hem zal RIVUS zich steeds meer ontwikkelen tot een regionaal samenwerkingsverband dat niet alleen uitvoert, maar ook richting geeft aan beleid. “Water houdt zich niet aan gemeentegrenzen. Dan moet je ook als regio gezamenlijk optrekken.”

Aan het nieuwe bestuur en de nieuwe voorzitter wil Erik vooral meegeven om altijd vanuit het regionale belang te blijven denken. “Je zit aan tafel namens je gemeente, maar ook namens de regio. Dat vraagt soms om compromissen. Zeker als het gaat om standaardisering of gezamenlijke werkwijzen.”

Daarbij ziet hij ook een belangrijke rol voor bestuurders richting hun eigen ambtelijke organisatie. “Soms moet je het lef hebben om te zeggen: vanuit onze eigen gemeente zouden we misschien voor optie A kiezen, maar als regio kiezen we gezamenlijk voor optie B. Dat is uiteindelijk beter voor iedereen.”

Ook ziet hij een belangrijke rol voor de programmamanager. Die moet volgens Erik de verschillen tussen gemeenten zichtbaar durven maken en bespreekbaar houden wanneer individuele belangen de gezamenlijke samenwerking in de weg dreigen te staan. Uiteindelijk ligt volgens hem de kracht van RIVUS in meer uniformiteit. “Werk toe naar één data- en analysecentrum, één protocol en één escalatieladder. Daarmee werk je doelmatiger en kun je als regio veel effectiever samenwerken.”

Nu zijn voorzitterschap erop zit, is het eerst tijd voor ontspanning. “Eerst maar eens vakantie vieren,” zegt Erik met een glimlach. “Daarna zien we wel wat er op mijn pad komt.”

Op 31 maart kwamen we met de collega’s van platform Klimaatadaptatie bij elkaar om over risicogedreven werken te leren en de vertaalslag naar de RIVUS-werkzaamheden te maken. Het was een fijne middag waarbij er gelegenheid was iets langer bij deze onderwerpen stil te staan. Heel veel dank aan de collega’s van de provincie en Veiligheidsregio die hun verhaal wilde delen!

Extreme, langdurige regen

Allereerst vertelde Bas Agerbeek, collega bij de provincie Overijssel, over het proces van de bovenregionale stresstesten. De bovenregionale stresstesten zijn als opdracht ontstaan naar aanleiding van de extreme hoosbui in Limburg, 2021.

Bij deze stresstest wordt gekeken naar het effect van extreme, langdurige regenval op het gebied. Zo kunnen we zien waar wateroverlast ontstaat en wat de gevolgen daarvan kunnen zijn. Hierbij is expliciet aandacht voor cascade-effecten. Afsluitend kregen we een sneak peak van de factsheets gevolgduiding. Daarna ontstond een levendig gesprek over de risico’s en hoe deze verder te bespreken; ook bestuurlijk.

De komende maanden wordt er verder gewerkt aan de factsheets en het opzetten van het risicodialogen-proces.

Veiligheidsregio IJsselland

Daarna namen collega’s Alwin Kers en Eddy Oosterik van de Veiligheidsregio IJsselland ons mee in hun manier van werken. Voor sommige een (hernieuwde) kennismaking en voor anderen het verstevigen van de samenwerking. Vanuit de Veiligheidsregio was er veel aandacht voor wat we kunnen doen in de zogenaamde ‘lauwe fase’ om goed voorbereid te zijn op een crisis. Ook gaan we goed kijken waar we samen in op kunnen trekken. Denk dan aan veiligheid en voorbereiding. Door het (meer) samen te doen, kunnen we efficiënter werken. Dit uitgangspunt sprak de partijen aan!

Lauwe fase

De lauwe fase is de overgang tussen de normale dagelijkse gang van zaken (koude fase) en een actuele crisis (warme fase), waarbij er sprake is van een verhoogde dreiging of naderend incident. In deze fase worden voorbereidingen getroffen, zoals het opschalen van de monitoring, het informeren van sleutelfiguren en het klaarzetten van materieel. Het doel is om bij een daadwerkelijke escalatie sneller en effectiever te kunnen handelen zonder direct het volledige crisisapparaat te activeren

Regionale stresstesten

Afsluitend gingen we in gesprek over de regionale stresstesten. Dit is de stresstest die we op RIVUS-gebiedsniveau op een aantal thema’s uitvoeren. Deze stresstest geeft gelegenheid voor bestuurders om met elkaar in gesprek te gaan over bijvoorbeeld schadeopvattingen en wanneer te handelen – maar ook over hoe je elkaar kunt helpen impact te beperken. Ook is dit regionale beeld vertrekpunt voor de gezamenlijke uitvoeringsagenda van de komende zes jaar, per de cyclus van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Daarnaast werken sommige partijen aan lokale stresstesten op gedetailleerd beeld te krijgen op straatniveau om aan de gemeentelijke opgaven te werken.

In het Bestuurlijk Overleg van 5 maart zijn het Jaarplan 2026 en het Jaarverslag 2025 vastgesteld.

In het Jaarverslag is te lezen wat we het afgelopen jaar samen hebben bereikt. Daarbij stond 2025 in het teken van ‘doen’ en het realiseren van concrete resultaten in de regio.

Het Jaarplan laat zien waar we in 2026 samen aan werken: het verder versterken van de samenwerking en het vergroten van onze impact op het gebied van water en klimaatadaptatie.

Afgelopen week kwamen we met collega’s van alle partners bijeen om na te denken over de toekomst. Met elkaar hebben we afgesproken dat we toewerken naar een klimaatadaptieve en waterrobuuste regio in 2050. Maar wat is dat? Hoe ziet het eruit? En voor wie? En hoe weten we dan wat ons nu te doen staat om te zorgen dat we daar in 2050 zijn?

Brieven aan de toekomst
Om onze ambities voor de toekomst nog concreter te maken, helpt het om brieven aan de toekomst te schrijven. Of brieven vanuit de toekomst aan het nu. Door dit met elkaar te doen, kregen we zicht op wat nog scherper kon en wat er nodig is om die ambities te bereiken.

Denk hierbij aan thema’s als rechtvaardigheid, balans tussen mens/dier/natuur, gezondheid, leefbaarheid, en omgang met verandering en onzekerheid. Deze input gaan we verder verwerken de komende periode tot bouwstenen voor een nieuw bestuursakkoord en uitvoeringsprogramma.

Naast dat het een waardevolle middag was voor RIVUS, was het ook een inspirerende middag voor de aanwezigen. Je krijgt tenslotte niet vaak gelegenheid om even stil te staan bij waarom je dit werk ook alweer doet. Prachtig om de drive en passie van onze collega’s te zien!

Er zijn vele mooie brieven geschreven en gesprekken gevoerd. Graag delen we er twee met jullie.

“Beste toekomst,

Ik kijk naar jou met zowel hoop als zorg. Hoop op een Nederland dat leefbaar blijft voor mens én natuur: groen, veerkrachtig en verbonden met het natuurlijke systeem. Een land waar we ons meestal veilig voelen, en waar we leren omgaan met momenten waarop dat minder vanzelfsprekend is. Een samenleving die goed samenleeft, ondanks de zorgen vanuit klimaatverandering. We moeten het samen doen.

Toch maak ik me zorgen. Over de waan van de dag, waarin we niet verder kijken dan het nu. Over keuzes die we nu maken zonder ze expliciet te benoemen of goed door te denken. En over de hardnekkigheid van ons huidige sociaal economische systeem, dat ons tegenhoudt terwijl verandering nodig is.

Tegelijkertijd zie ik kansen. Misschien zijn we flexibeler dan we denken en loopt het, door onze aanpassingskracht, toch relatief goed af. En misschien kan een toekomst die minder ‘comfortabel’ is, toch veel geluk brengen — omdat geluk niet alleen zit in voorspoed, maar juist in veerkracht, gemeenschap en creativiteit.

Met die hoop schrijf ik jou. In de wens dat we vandaag keuzes maken die jou leefbaar, groen en menselijk houden.”

Met warme groet,

—————————————————————————————–

“Brief aan de toekomst.

Wat jij ziet vandaag, is het product van vele jaren. Jaren van zoeken, van oefenen, van leren, van weten. Net zoals datgene wat ik hier in 2026 zie, en de manieren waarop ik leef, het resultaat is van al die jaren die er voor mij waren. Het is ooit een keer begonnen. “Maar het is nooit af.”

We zijn dus passant in de tijd. We handelen naar bevind van zaken, met de wetenschap van nu.

Mooie woorden, maar ik leef in een tijd waarin wetenschap onder druk staat en waarin andere belangen, anders dan een fijne, gezonde toekomst voor jou, centraal staan. In mijn vak doe ik wat ik kan om te laten zien dat de dreiging van het klimaat redelijkerwijs is op te vangen. En ik ben daarin gelukkig niet alleen. Ik doe mijn best om mensen die nog niet overtuigd zijn van de urgentie mee te nemen. Om hen een adaptief beeld van de toekomst voor te schotelen. Er zijn ondertussen allerlei machten en krachten die een andere, in mijn ogen verkeerde koers varen. Krachten voor wie verandering eng is en die graag behouden wat we hebben, en blijven hangen in het nu. Machten en krachten die zijn vergeten dat ook zij passant zijn en zelf meeliften op het enthousiasme en de vooruitgang van al diegenen voor hen. Voor hen is het nu “af”. Maar het is nooit af. Je moet dus weten dat we nu, ondanks dat we vooruit willen, de wind niet vanzelfsprekend in de rug hebben.

Ik kan alleen maar hopen dat je aantreft dat onze urgentie overal is geland. Dat we niet zijn blijven hangen in het nu van vandaag. Blijf vertrouwen op de wetenschap. Maar leer ook zelf, probeer uit, ga op je bek, begin overnieuw en neem afscheid van alles dat niet werkt. Wees moedig. En wees vooral een vooruitstrevende passant, vanuit een voorvader rol, die denkt aan de toekomst. Blijf innoveren, blijf je aanpassen omdat alles altijd verandert. Ook als je dat soms even niet goed uitkomt. Mijd mensen die roepen: “het is af”. Het is nooit af. Nu niet. Nooit niet.”

Op donderdag 27 november kwamen de bestuurders van RIVUS bijeen in Kampen voor het Bestuurlijk Overleg van RIVUS. Tijdens deze vergadering werden meerdere besluiten genomen die bijdragen aan een sterke regionale aanpak voor water, klimaatadaptatie en de afvalwaterketen. Ook werd Liesbeth Timmermans officieel benoemd als programmamanager van RIVUS!

Het bestuur stemde unaniem in met de benoeming van Liesbeth Timmermans als programmamanager van RIVUS, met terugwerkende kracht vanaf 1 oktober 2025. Hiermee is de programmatische aansturing van het samenwerkingsplatform stevig geborgd. Hieronder benoemen we kort wat er zoal besproken is tijdens deze vergadering.

Impulsgelden: herverdeling
Omdat enkele projecten uit de impulsregeling DPRA niet tijdig kunnen worden afgerond, stemde het bestuur in met een wijzigingsvoorstel voor herverdeling van middelen.

Tussentijdse evaluatie Bestuursakkoord
De evaluatie van het Bestuursakkoord Water en Klimaatadaptatie 2022–2027 bevestigt het beeld dat bestuurders al hadden: de samenwerking wordt goed gewaardeerd, maar de uitvoeringskracht verdient extra aandacht. De aanbevelingen uit de evaluatie zijn vastgesteld en worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van RIVUS.

Regionale personeelsaanpak: stappen richting duurzame capaciteit
De Stout Groep presenteerde scenario’s voor een regionale personeelsaanpak binnen de afvalwaterketen. Het bestuur erkent de urgentie van het toenemende capaciteitsprobleem en onderschreef het advies om gefaseerd samen te werken: starten met een ‘Light’-fase en parallel de ‘Plus’-fase voorbereiden. Aandacht gaat daarbij uit naar o.a. om- en bijscholing, stageplekken, kennisborging en de rol van Talentenregio.

Regionale maatlat: ambitie ligt bij effect
Voor de ontwikkeling van een regionale maatlat voor klimaatadaptatie kozen de bestuurders ervoor om het zwaartepunt te leggen bij ‘effect’: de stappen die verder gaan dan de wettelijke verplichting en écht bijdragen aan een klimaatbestendige regio richting 2050. Toepasbaarheid blijft wel een belangrijk aandachtspunt. De maatlat wordt verder ontwikkeld en in voorjaar 2026 ter vaststelling aangeboden.

Stresstesten: gezamenlijke informatiebasis & regionale opgave
Het bestuur onderschrijft de urgentie om toe te werken naar één regionale informatiebasis voor de DPRA-stresstesten. Dit maakt het eenvoudiger om regionale risico’s te duiden en zorgt voor een efficiëntere cyclus richting 2030. Daarnaast is besloten om op vijf onderwerpen in 2026 een regionale stresstest uit te voeren. Dit geeft zicht op de gevolgen van extreme weersomstandigheden op regionaal niveau.
Het volgende Bestuurlijk Overleg staat gepland op vrijdag 6 maart van 12.30 tot 14.30 uur.

De Klimaateffectatlas is een waardevol hulpmiddel voor klimaatadaptatie. Zo ondersteunt de atlas onder andere bij het uitvoeren van de stresstesten waarvoor in 2025 een nieuwe ronde is gestart, maar ook bij het dagelijkse werk van de partners. Stichting CAS (Climate Adaptation Services) werkt – in opdracht van het ministerie van IenW – continu aan het verbeteren en actualiseren van deze landelijke atlas. Denk aan het verwerken van de nieuwste klimaatscenario’s en het aansluiten bij normen uit de maatlat.
In de atlas zijn voor alle DPRA-thema’s inzichten te vinden, die eenvoudig te combineren zijn met verduidelijkende kaarten, zoals de bebouwde kom of wijktype.

Ook kunnen gegevens per buurt op een visueel aantrekkelijke manier worden gepresenteerd. Dat maakt de atlas bijzonder geschikt voor communicatie met collega’s uit andere domeinen, bestuurders en bewoners. Daarnaast beheert stichting CAS het Kennisportaal Klimaatadaptatie: een goed startpunt voor betrouwbare informatie en inspirerende praktijkvoorbeelden.
Op dinsdag 9 december kwamen dertien collega’s uit onze werkregio en buurregio Fluvius bijeen om hun kennis over de Klimaateffectatlas te verdiepen en te verbreden. Niet alle RIVUS-collega’s waren bekend met de volledige potentie van de atlas, wat deze cursus extra waardevol maakte.

Inhoud verkennen
Aan de hand van oefeningen verkenden we de inhoud, herkomst, interpretatie en toepassingsmogelijkheden van de data, toegespitst op onze eigen regio.

“De cursusleiders zijn zeer kundig en beschikken over veel kennis. Bovendien weten ze dit helder en toegankelijk uit te leggen. Een groot compliment!”

“Ik ga de inzichten uit het buurtdashboard gebruiken in mijn werk. Die kende ik nog niet, maar ze zijn erg nuttig.”

Naast het inhoudelijke programma was er volop ruimte om specifieke vragen en lokale opgaven te bespreken – met de collega’s van stichting CAS, maar vooral ook met elkaar. Er kwamen genoeg onderwerpen naar voren waarvan werd gezegd: dit moeten we samen oppakken. Een waardevolle dag die de regionale samenwerking zichtbaar heeft versterkt.

Klik hier voor de Klimaateffectatlas
Klik hier voor het Kennisportaal Klimaatadaptatie

Waarom doen mensen soms niet wat je hoopt — zelfs wanneer een regeling nog zo logisch lijkt? Die vraag stond centraal tijdens de workshop Gedragslenzen, die RIVUS op 14 oktober organiseerde voor communicatieadviseurs en beleidsmedewerkers van de aangesloten gemeenten.

Op de fijne locatie ‘Natuurlijk Huus’ in Raalte nam bureau COMCEPT de deelnemers mee in de wereld van gedragspsychologie en communicatie. Aan de hand van de vijf gedragslenzen van Hermsen & Renes – Gewoonte, Kennis, Urgentie, Motivatie en Volhouden – leerden we beter begrijpen wat mensen beweegt én wat hen soms tegenhoudt om in actie te komen, om over te gaan om gebruik te maken van bijvoorbeeld een subsidieregeling voor klimaatmaatregelen.

Verschillende lenzen

Elke lens biedt een andere manier om naar gedrag te kijken:

• Gewoonte?
  Veel gedrag is automatisch. Mensen houden hun tuin vaak zoals die altijd is geweest, en ‘niets doen’ is nu eenmaal makkelijker. Een verhuizing bleek een goed moment om gewoonten te doorbreken. Ook werd duidelijk hoe belangrijk voorbeeldgedrag is — als anderen beginnen, volgen meer mensen. Commerciële acties, bijvoorbeeld van tuincentra in het voorjaar, kunnen helpen om dat gedrag te activeren.

• Kennis
  Bewustwording is cruciaal: veel inwoners weten wel dat ze iets kunnen doen, maar niet precies wat het oplevert of hoe ze moeten beginnen. Deelnemers bedachten creatieve ideeën om kennis tastbaar te maken, zoals een regenton met plantje of het koppelen van duurzaamheid aan iets concreets dat zichtbaar of aantrekkelijk is.

• Urgentie
  Ongeveer 10% van de inwoners is intrinsiek gemotiveerd om duurzame stappen te zetten, maar een veel grotere groep wil wel, maar kan niet — bijvoorbeeld door geldgebrek, tijdsdruk of gezondheid. Samenwerking met woningcorporaties en de gemeente kan helpen om deze drempels te verlagen. Ideeën die werden genoemd:
  – Een ‘tegeltaxi’ om het ontstenen van tuinen makkelijker te maken.
  – Gratis of goedkope plantjes of regentonnen bij herinrichting.
  – Buurtacties zoals een gezamenlijke vergroeningsdag of een kleine verlotingsactie.

• Motivatie – Wat drijft mensen om mee te doen, en welke waarden of voordelen sluiten daarbij aan?

• Volhouden
  Gedrag vasthouden vraagt om ondersteuning en herhaling. Door bewoners te ontzorgen en kleine successen zichtbaar te maken, blijft het effect behouden. Denk aan onderhoudscontracten voor tuinen of het actief betrekken van bewoners bij het vervolg na een buurtactie.

Tijdens de interactieve sessies gingen de deelnemers in kleine groepen aan de slag met praktijkvoorbeelden, waaronder het stimuleren van inwoners om gebruik te maken van de subsidieregeling voor Klimaatmaatregelen. Vanuit elke lens werden concrete ideeën ontwikkeld om doelgroepen beter te bereiken en te activeren. Dit leverde waardevolle inzichten op over hoe we als RIVUS-gemeenten onze communicatie nóg effectiever kunnen inzetten.

Tijdens deze middag werd er volop meegedacht, en zijn we aan het einde ook nog aan de slag gaan met creatieve acties, en een ‘pitch’ waarbij ieder groepje een bepaalde lens toelichtte in 1 minuut. De middag leverde niet alleen nieuwe kennis op, maar ook inspiratie om gedrag en communicatie structureel meer met elkaar te verbinden.

Een grote dank aan COMCEPT voor de enthousiaste begeleiding en het delen van hun expertise.

Via de Teams omgeving kun je terecht voor de vellen, en nog meer informatie. De presentatie kun je hieronder downloaden:

• Download hier de presentatie van COMCEPT over de verschillende gedragslenzen

Samenwerken en kennisdelen in een regio gaat niet vanzelf. De eerste stap is elkaar leren kennen en elkaar regelmatig ontmoeten. Waar onze vaste platformleden elkaar regelmatig zien, zijn er ook veel mensen die binnen RIVUS veel en belangrijk water- en klimaatwerk doen. Daarom hebben we jaarlijks een thema-excursie waar ook deze collega’s bij aan kunnen haken. Van gemaalbeheerder tot beleidsmaker, iedereen is welkom

Op 9 juli zijn 40 collega’s richting Twente getrokken. Als eerste belandden we in Nijverdal. De gemeente Hellendoorn is daar nu bezig met het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van de winkelstraten. Ook keken we bij de herinrichting van de oude N35/Grotestraat. De verkeersstroom, vroeger dwars door het dorp, gaat nu door de Salland-Twentetunnel. Dat gaf veel ruimte voor verkeersluwe en groenblauwe maatregelen. We leerden van de betrokken collega’s daar hoe dat allemaal tot stand is gekomen, hoe ze het uitvoeren en hoe ze het onderhouden.

Tijdens een goedverzorgde lunchpresentatie in het Stadhuis van Hengelo kregen we van de Gemeente Hengelo en Waterschap Vechtstromen uitgelegd hoe zij samenwerken op klimaatadaptatie, waterkwaliteit en ruimtelijke kwaliteit. Hengelo presenteerde hoe de weg naar het volledig vernieuwde groenblauwe marktplein verliep en Vechtstromen leerde ons hoe zij de ooit verstopte Drienerbeek weer kwaliteit en waarde gaven. Daarna is er door iedereen met veel interesse gekeken naar deze projecten tijdens een wandeling.

Als laatste werden we rondgeleid door het Kristalbad. Deze grote groene buffer dient als retentiegebied voor regenwater tussen Enschede en Hengelo en voorkomt veel overstromingsgevaar. Door de manier van beheren stromen compartimenten frequent vol en langzaam leeg. Daarmee wordt water gezuiverd en heeft het gebied een hele grote aantrekkingskracht voor allerlei flora en fauna.

Op de flanken van de Sallandse Heuvelrug hebben we samen, onder genot van heerlijk eten en drinken, afscheid genomen van collega Gerrit de Leeuw, maar ook heerlijk nagepraat en nader kennisgemaakt waar dat nodig was.